Home
 

Voetballen in oorlogstijd

Recensie zoals gepubliceerd op 21 december 2015 op https://stuyfssportverhalen.wordpress.com


'We proberen weer gewoon te doen', schreef sportjournalist Ad van Emmenes in mei 1940. De rasopportunist Van Emmenes had nooit kunnen bedenken dat zijn uitspraak vijfenzeventig jaar later de titel van Harry Walstra’s nieuwe boek werd. ‘We proberen weer gewoon te doen, voetballen in oorlogstijd’, oorlogsverhalen gerelateerd aan voetbal, die zich afspelen in Duitsland én Nederland.

Zoals over Rudi Gramlich, een Duits international en aanvaller van Eintracht Frankfurt. Een gevierde voetballer maar wél één met een donkerbruin verleden. Gramlich, lid geworden van de beruchte SS Totenkopfregiments was in 1939 betrokken bij de ontruiming van het Joodse getto van Krakau. In 1946 werd de voormalige voetballer veroordeeld tot twee jaar gevangenis. Voor de Duitse voetbalbond én Eintracht Frankfurt was dat geen ethische belemmering om Gramlich later met alle egards te overladen.

Gramlichs diepe val was voor Walstra stof voor een prachtig maar ontluisterend verhaal. De zoektocht naar Gramlichs verleden bracht de Friese auteur onder meer in Nederland waar de vroegere SS’er als voetballer ook actief was. Dat het nóg erger kon, beschrijft Walstra in het hoofdstuk over Tull Harder: onbetwist Duits voetbalidool die later de boeken inging als oorlogsmisdadiger.

'We proberen weer gewoon te doen' verhaalt niet alleen over foute Duitse voetballers. In vlotte schrijfstijl verhaalt Walstra over de lotgevallen van Oranjespelers als een Barend van Hemert, Jur Haak, Gejus van der Meulen en Rein Boomsma. De laatste was een vroegere aanvaller van Sparta die het concentratiekamp Neuengamme niet overleefde. Ook een niet-voetballer als Cor Coster, komt in Walstra’s boek voor. De oorlogsprofiteur Coster, zwarthandelaar, in 1942 betrapt met 72 kazen, ontleende later zijn status aan het schoonvaders schap van Johan Cruijff.



En dan is er ook nog het hoofdstuk 'Neder-Duitse voetbalrivaliteit'. Met onder meer de vriendschappelijke wedstrijd Duitsland-Nederland gespeeld in 1975. Willem van Hanegem in de hoofdrol.Voor Willem bestaan er geen vriendschappelijke duels. En al helemaal niet tegen ‘de mof’, waarin de vlam van zijn moffenhaat tegenstander Overath schroeide. Wie wil weten hoe dát afliep, moet snel Walstra’s nieuwe boek kopen.

Bij de foto: 1926, Duitsland-Nederland. Links aanvoerder Tull Harder met de Nederlandse aanvoerder Harry Dénis.

'We proberen weer gewoon te doen'
Uitgeverij: Boekscout.
206 pagina’s.
paperback 16×24
ISBN: 978-94-0222-240.
Auteur: Harry Walstra.
Prijs: 18,65 euro.

Voetballen in oorlogstijd

Harry Walstra schreef het boek 'We proberen weer gewoon te doen...voetballen in oorlogstijd.' De titel is een citaat van een sportjournalist, opgetekend net na de capitulatie in mei 1940. Natuurlijk verliep er de jaren nadien weinig zoals het voorheen ging. De verhalen in het boek illustreren dat. Ze gaan over voetballers en voetbalclubs die op allerlei manieren met de oorlog te maken kregen. Oude voetbalhelden werden afgeschreven omwille van hun Joodse afkomst. Anderen werden kampcommandant of SS'er, verzetsman of collaborateur. De één kon vluchten, de ander kwam om. Ook de manier waarop er op wat men in de oorlog deed of naliet werd teruggekeken, verschilt van geval tot geval. Maar het voetbal ging eigenlijk altijd door.

Walstra werd geboren in Sneek en woont ook tegenwoordig in Friesland, maar hij groeide in de jaren ’70 op in het nabij de Duitse grens gelegen Emmen. In een tijdperk vol sportzenders en de mogelijkheid online elke goal, ingooien en corner tot vervelens toe terug kijken is het lastig voor te stellen , maar voor de jonge voetbalgek was het feit dat je te Emmen in het weekend wedstrijden uit de Duitse Bundesliga op tv kon zien meer dan een mooie bijkomstigheid. “Zo kwam ik met de Duitse taal in aanraking, en ik vind Duitsland een mooi land. Vroeger voetbalde ik zelf, later ben ik er in mijn vrije tijd over gaan schrijven.”

Walstra schreef in de afgelopen tien jaar zeven boeken, waaronder bundels met voetbalverhalen en en ‘Poerbêst’, vol interviews met Friese topsporters uit heden en verleden. Recent verscheen van zijn hand dus ‘We proberen weer gewoon te doen…voetballen in oorlogstijd’, met vooral verhalen over Duitse en Nederlandse spelers en clubs voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

Kwam je bij dit onderwerp uit vanuit een belangstelling voor zowel voetbal als de oorlog, of waren het verhalen die je de afgelopen jaren al tegenkwam?

“Beide. In mijn boek ‘Vedette aan de zijlijn’ staan ook al twee voetbalverhalen die gerelateerd zijn aan de Tweede Wereldoorlog. Daarvan heb ik er één opgenomen in het nieuwe boek, maar ik had sowieso al wat aanvullende ideeën. Bij het uitzoeken en schrijven van eerdere boeken kwam ik wel vaker verhalen op het spoor over voetballen in oorlogstijd. Bovendien las ik in mei 2015 in de Leeuwarder Courant een artikel van Peter van der Meren over het tragische lot van voetballer Willem Rienstra. Dat artikel is in het boek opgenomen en vormde, met verhalen die al helemaal of deels af waren en andere ideeën, een mooie basis voor het boek.”

Welk van de verhalen is jouw persoonlijke favoriet?

“Het verhaal over Rein Boomsma vond ik zelf erg mooi. Deze voetballer van onder meer Sparta was in de oorlog verzetsman en kwam in 1943 in Neuengamme om het leven. Het bijzondere was dat ik voor dit hoofdstuk in contact kwam met een kleinzoon en kleindochter van Boomsma, die ik voor het boek ook heb geïnterviewd. Op basis van wat ik online en in boeken vond was het verhaal van Boomsma al min of meer af, maar dat interview met hen hielp wel om het mooi rond te krijgen.”

Ben je ook zaken tegengekomen die je hebben verbaasd of geschokt?

“Als je boeken over de Tweede Wereldoorlog gaat lezen krijg je altijd schokkende dingen onder ogen. Dat was zeker het geval bij het lezen over Otto ‘Tull’ Harder, die kampbewaker en kampcommandant werd, en Rudolf Gramlich, die ondanks zijn verleden als SS’er erevoorzitter van Eintracht Frankfurt werd. Het boek ‘Leg dich, zigeuner’ is een dubbelbiografie van Tull Harder en Johann Trollmann, een bokser en Sinti die in 1943 omkwam in Neuengamme terwijl Harder daar bewaker was. Als je dan leest wat er in die kampen gebeurd is, en dan met name de details over hoe Trollmann aan zijn einde kwam: dat is haast niet te bevatten. Onvoorstelbaar.

Dergelijke schokkende details heb jij overigens niet in je boek verwerkt.

“Over het algemeen niet. Ik heb mijn verhalen wat globaler gehouden. Ik heb de dertien hoofdstukken die ik wilde uitwerken op een rijtje gezet. Daarna ben ik eerst online op zoek gegaan naar informatie en aanvullend heb ik boeken over het thema voetbal en oorlog gelezen. Ik wilde geen complete biografieën schrijven. Ik heb wel een aantal voetballers en wat ze in de oorlog meemaakten beschreven, maar dat zijn bewust vrij korte verhalen gebleven.”

Wat is je verder opgevallen tijdens het schrijven van je boek?

Verhalen zoals deze: in de zomer van 1943 bombardeerden de Engelsen onafgebroken een week lang Hamburg. Er kwamen meer dan 30.000 mensen om het leven en grote delen van de stad waren totaal verwoest. Op 17 oktober 1943, dus een paar maanden later, zaten in dezelfde stad 25.000 toeschouwers in een voetbalstadion gewoon weer naar een bekerwedstrijd te kijken. Wat me verder opviel, zowel in mijn onderzoek als in Duitse tv-programma’s over de Tweede Wereldoorlog, is dat veel Duitsers open zijn over de oorlog, en kritisch op het eigen verleden. Ze stoppen het zeker niet weg, en dat vind ik mooi om te zien.”

Heb je veel respons op het boek gehad?

“Het is geen grote uitgave, ik zal niet zomaar duizend boeken verkopen en daar is het me ook niet om te doen. Ik ben een liefhebber die het leuk vindt om dingen uit te zoeken en op te schrijven. Reacties komen dus vooral uit mijn directe omgeving. Wat ik wel erg leuk vond was de respons van de kleindochter en kleinzoon van Rein Boomsma. Van hen heb ik hele mooie reacties ontvangen. En daar doe ik het voor.”

Het boek ‘We proberen weer gewoon te doen…voetballen in oorlogstijd’ is verkrijgbaar in de webshop van Boekscout via deze link.

Bron: Vincent Krabbendam (STIWOT)-www.wo2actueel.nl|

Harry Walstra – We proberen weer gewoon te doen

Jarenlang bloggen over boeken levert ook wel eens een voordeeltje op. Zo kreeg ik een digitaal recensie-exemplaar van dit boek in mijn mailbox. Mooi gebaar, zeker ook omdat ik niet altijd automatisch onverdeeld positief ben over wat ik lees, zelfs al kost het me niets, zoals de schrijver bij zijn eerste boek ondervond.

Al heeft Walstra niets te vrezen voor mijn pen (toetsenbord), aangezien ik grote bewondering heb voor zijn arbeidsethos. Hij schrijft niet gewoon een verhaal, hij doet research voor hij schrijft. En dan niet zo maar een oud artikel opduiken, nee grondig, meerdere bronnen, wat interviews en dan pas begint hij aan zijn stuk. Dit boek is een verzameling van verhalen met twee centrale thema’s. Voetbal en de Tweede Wereldoorlog. Daar valt genoeg over te schrijven, genoeg over te vinden, vandaar dit flinke boek.

Het eerste verhaal, over Julius Hirsch, kwam me al snel bekend voor, een eerdere versie stond al in Walstra’s vorige boek dat ik natuurlijk ook las. De meeste verhalen daarna zijn erg boeiend, verhalen over voetballers die ik niet of nauwelijks kende, maar ook over gebeurtenissen voor, tijdens en na de oorlog. Voor velen was de oorlog niet afgelopen na de capitulatie, de gevolgen blijven decennia merkbaar.

Oorlog is erg ingrijpend. Wat is goed, wat is fout? Hoe verandert een vriendelijke voetballer in een kampbeul? Van krijgsgevangen tot voetbalheld. Van voetballer tot landsverrader. Verzetsheld of NSB-er, het zijn allemaal lastige keuzes. Walstra heeft een prachtige collectie voetbalverhalen bijeen gebracht, zonder enige twijfel boeiend om te lezen. Want naast Bert Trautmann, Sepp Herberger en Grejus Van der Meulen, de bekendere namen, is het minstens zo interessant om meer te weten te komen over Rein Boomsma, Gottfried Fuchs, Tull Harder en Rudolf Gramlich.

Groot compliment voor Walstra, dit boek is meer geschiedenisboek dan menig boek dat die titel kreeg.

Citaat: “Zo’n attractief elftal met dergelijk aanvallend voetbal moet haast wel op een enorme populariteit kunnen rekenen. Zou je denken… Waarschijnlijk wel als dit elftal aan de Rothenbaum onder de naam Hamburger SV gevoetbald had, maar nu absoluut niet. Het vreemdelingenlegioen jaagt andere clubs in het harnas en supporters van de tegenpartij haten die soldatenclub met al zijn privileges.” (p.156)

Nummer: 16-013
Titel: We proberen weer gewoon te doen
Auteur: Harry Walstra
Taal: Nederlands
Jaar: 2015
# Pagina’s: 206 (3079)
Categorie: Voetbal
ISBN: 978-94-022-2240-1

Bron: www.gerbie.nl